Zespół Aspergera u dziewcząt

Zespół Aspergera należy do grupy całościowych zaburzeń rozwoju. Nazywany jest najłagodniejszą formą autyzmu. Całościowe zaburzenie rozwoju oznacza, że  jeśli się z nim urodziłaś, to będzie Ci towarzyszyło przez całe życie. Osoby które nie mają całościowych zaburzeń rozwoju  są nazywane neurotypowymi.  Jeszcze do niedawna istniało przekonanie, że zespół Aspergera dotyczy tylko chłopców. Zespół Aspergera u dziewcząt jest trudniejszy do diagnozy, gdyż objawy są mniej jednoznaczne i trudniejsze do zaobserwowania. Obecnie specjaliści coraz częściej diagnozują dziewczynki pod kątem Zespołu Aspergera i innych zaburzeń z tzw. spectrum autyzmu. Umożliwia to trafne wsparcie zarówno dzieci jak i rodziców.

Przedstawione poniżej informacje nie wyczerpują tematu, ale mogą stanowić punkt zaczepienia. Każda z dziewczyna z Zespołem Aspergera jest inna i posiada inną kombinację charakterystycznych cech i zachowań.

Zachowania

Dziewczyny z Zespołem Aspergera są nadwrażliwe na bodźce sensoryczne – m. in. wzrokowe, słuchowe oraz dotykowe. Dlatego bywa, że w szkole na przerwach „ukrywają” się przed hałasem w sali lekcyjnej czy bibliotece. Unikają dyskotek i głośnych imprez. Czasami nawet apel szkolny może być dla nich bardzo wyczerpujący.

Bywa, że naruszają granice osobiste innych osób. Dla osób z Zespołem Aspergera charakterystyczny jest brak wyczucia granicy strefy osobistej rozmówcy. Dziewczyny potrafią stanąć za blisko rozmówcy, dotknąć go kiedy tego nie chce lub się nie spodziewa (bo np. podoba jej się szalik rozmówcy) czy, znienacka, przytulić się do niego. O ile takie zachowania są dopuszczalne u młodszych dzieci to w IV czy V klasie stają się „dziwne” dla otoczenia.  

Gdy dziewczyny z Zespołem Aspergera zauważają, że relacje społeczne stają się coraz bardziej skomplikowane i niezrozumiałe, wycofują się z szerszych kontaktów z rówieśnikami – stają się uległe i bierne. Często mają jedną przyjaciółkę, która staje się ich tłumaczem „dziewczyńskiego neurotypowego świata”. Wycofane dziewczynki z Zespołem Aspergera zwykle uznawane są przez nauczycieli za bezproblemowe i grzeczne. Przez to nie otrzymują niezbędnej pomocy we wczesnym okresie życia społecznego. Wewnątrz często „duszą” się od frustracji i braku kontroli nad otaczającym światem, oddzielając się od niego coraz bardziej.

Bywa jednak, że niektóre dziewczynki z Zespołem Aspergera wykazują zachowania agresywne, co nie jest mile widziane i nie pasuje do kulturowego stereotypu dziewczynki. Zachowania agresywne są najczęściej wynikiem frustracji i niezrozumienia otaczającego świata. Dziewczyna potrafi uderzyć, ugryźć, podrapać, popchnąć, krzyknąć gdy coś się jej nie podoba lub jest nie po jej myśli. Jednak kłopoty z kontrola złości dają szansę na szybszą diagnozę trudności dziewczynki.

Wygląd

Zdarza się, że dziewczyny z Zespołem Aspergera ubierają się bardziej „chłopięco”, bo jest wygodniej. Taki ubiór nie drażni ich nadwrażliwego ciała. Rodzice dzieci nadwrażliwych dotykowo zwykle wiedzą jakie ubrania powodują dyskomfort – np. rajstopy, sztywne jeansy, gryzący sweter, ciasny golf czy czepek. Dziewczyny z Zespołem Aspergera miewają krótsze włosy, gdyż takie fryzury są wygodniejsze i nie powodują dyskomfortu. Większość dziewczyn z Zespołem Aspergera wybiera ubrania pod kątem komfortu nie zwracając uwagi na styl, nie śledzi trendów, nie maluje się. Nie oznacza to, że nie ma dziewczyn z Zespołem Aspergera interesujących się modą czy makijażem. Bywa że tego rodzaju zainteresowania są kamuflażem, sposobem na wejście do świata neurotropowych rówieśniczek.

Zainteresowania

Dziewczyny z Zespołem Aspergera często nie interesują się „dziewczęcymi zabawkami” jak lalki, brokatowe figurki itp. Gdy orientują się, że może im to pomóc zaistnieć wśród koleżanek, próbują tego rodzaju zabaw. Często jednak brakuje w tych zabawach kreatywnej fabuły, zwykle podążają za pomysłami innych. Natomiast, gdy tylko jest taka możliwość, wracają do swoich zainteresowań. Często interesują się zwierzętami, zazwyczaj są to konie lub koty. Mogą również kolekcjonować zabawki takie jak ubranka dla lalek czy figurki zwierząt, lecz nie z chęci zabawy nimi a z potrzeby posiadania kolekcji.

Interesują się również ludźmi i zasadami obowiązującymi w życiu społecznym. Lubią czytać literaturę piękna, jest ona dla nich świetnym materiałem do analizy i wykorzystania w życiu. Niektórzy specjaliści nazywają dziewczyny z Zespołem Aspergera „filozofkami”, które zastanawiają się, analizują i pytają dlaczego jest tak jak jest, skąd biorą się dane reguły życia społecznego. Takie analityczne podejście ułatwia im zrozumienie i dostosowanie się do obowiązujących zasad społecznych.  Zdarza się, że udzielają się w organizacjach ekologicznych czy też prospołecznych, niosących pomoc słabszym. Struktura i reguły danej organizacji dają im poczucie bezpieczeństwa i kontroli oraz ułatwiają nawiązywanie relacji z innymi ludźmi.

Dziewczyny z Zespołem Aspergera to często bardzo zdolne osoby. Zwykle mają bardzo dobrą pamięć, wysoki iloraz inteligencji i niekonwencjonalne pomysły. Przez ciągłe pogłębianie wiedzy w dziedzinach, którymi się interesują, często stają się specjalistkami lub ekspertami. Potrafią też całkowicie poświecić się sprawie, na której im zależy.

Relacje z dorosłymi

Z dorosłymi dziewczyny z Zespołem Aspergera raczej dobrze się dogadują. Poinstruowane wykonują zadania, raczej nie sprzeciwiają się, chyba, że są przekonane co do swojej racji. Dorośli są dla nich bardziej przewidywalni niż rówieśnicy. Zdarza się im skracać dystans wobec dorosłych lub zadawać zbyt intymne pytania, gdyż „nie czują”, że tak kulturowo nie wypada.

Gdy dorosły coś obieca, wykaże się niekonsekwencją lub niewiedzą jest duża szansa, że dziewczyna z Zespołem Aspergera mu to wypomni, poprawi, nie zważając na obowiązujące konwenanse. Dziewczyny z Zespołem Aspergera bywają uparte, trudno jest je przekonać do swoich racji, zwłaszcza gdy są w emocjach. Bywa, że  tego rodzaju zachowania są odbierane przez dorosłych za aroganckie i niekulturalne.

Relacje z rówieśnikami

Dziewczyny z Zespołem Aspergera  chcą doświadczać akceptacji od swoich rówieśników. Mimo, iż obiektywnie lepiej radzą sobie w budowaniu relacji niż chłopcy z Zespołem Aspergera nie jest im łatwo nadążyć za skomplikowanym światem relacji neurotypowych dziewczynek, pełnym niedopowiedzeń, symboli, metafor i gestów. Łatwiej im dogadać się z chłopakami. Spotkałam się nawet z porównaniem, iż dziewczęta z Zespołem Aspergera zachowują się podobnie do neurotypowych chłopców.

Część z nich często wie jak „zagadać” do nowo poznanej osoby, odważnie podchodzą, przedstawiają się. Niestety utrzymanie dłuższych relacji już nie jest dla nich takie proste i wymaga wielu prób, które nierzadko kończą się porażką. Dlatego gdy już z kimś się polubią, trudno im pozwolić tej osobie przyjaźnić się również  z innymi osobami. Bywa, że wręcz osaczają daną przyjaciółkę, a ona czując się z tym niekomfortowo rezygnuje z tej przyjaźni. 

Dziewczyny z Zespołem Aspergera mają silne poczucie sprawiedliwości i  dużą wrażliwość na krzywdę innych. Staną w obronie innej osoby nawet jeśli nie darzą jej sympatią. Wczuwanie się w emocje innej osoby tzw empatia nie jest ich mocną stroną. Natomiast gdy wiedzą jak dana sytuacja wygląda z perspektywy danej osoby potrafią być bardzo współczujące. 

Niestety zdarza się, że padają ofiarami drwin i dręczenia. To potęguje w nich zachowania agresywne, nieufność wobec innych, wycofanie z kontaktu z rówieśnikami. Zwłaszcza w wieku dojrzewania te relacje z rówieśnikami bywają bardzo trudne. Wtedy rówieśnicy mają trudności w radzeniu sobie z emocjami, obniżoną samoocenę, są skupieni przede wszystkim na sobie i swoich potrzebach,  co nie sprzyja zrozumieniu koleżanek z Zespołem Aspergera, 

Dziewczynki  z Zespołem Aspergera to też nie rzadko mistrzynie kamuflarzu, co  staje się ich zgubą. Bardzo szybko odczytują jakie oczekiwania ma wobec nich środowisko, starają się im sprostać, czasami za wszelką cenę. Dlatego też wiele kobiet , które dopiero w dorosłości poznały swoją diagnozę mówią o „przybieraniu masek” , „graniu” aby czuć się częścią grupy rówieśniczej.

Trudności w radzeniu sobie z emocjami

Z uwagi na swoją duża wrażliwość dziewczyny z Zespołem Aspergera czują mocniej. Można to zauważyć już podczas oglądania dłuższych bajek fabularnych. Często dziewczyny  nie są w stanie wytrzymać napięcia -zamykają oczy, plączą, krzyczą  wybiegają z pokoju, gdy na innych dzieciach nie robi to wrażenia. Jak bajka oglądana jest w kinie, gdzie jeszcze bardziej widać i słychać jest duża szansa że dziewczynka wyjdzie z sali, będzie źle się czuła po seansie, będzie rozdrażniona.

Dziewczynki z Zespołem Aspergera starają się radzić sobie z regulacją emocji w sposób niewidoczny dla innych. Przywiązują się do przedmiotów – pluszaków które dają im się uspokoić. Wręcz niezauważalnie dla otoczenia stimują czyli wykonują powtarzalne ruchy aby się uspokoić, rozładować emocje (bujanie się, kręcenie, trzepotanie rękami).

Tak jak już pisałam duża cześć z nich stara się nie wyróżniać, dostosować. Natomiast nie sprawia to, że czucie mocniej zanika. Często dziewczyny odreagowują w domach – są drażliwe, robią awantury, aby pozbyć się napięć, które musiały zatrzymać w domu. Jeżeli w domu nie są rozumiane, ganione za swoje zachowanie poczuć się samotne, a ich samoocena zacznie spadać. Nie lepiej dzieje się z dziewczynami, które odreagowują napięcia od razu. Awantury w szkole, pretensje nauczycieli, innych rodziców jak również złość własnych rodziców to nie sprzyja dobremu myśleniu o sobie.

Najtrudniej jest z emocjami radzić sobie w okresie dojrzewania. Wtedy najczęściej  dziewczyny trafiają na diagnozę do psychiatry. Niestety do jeszcze nie dawna dziewczyny z Zespołem Aspergera otrzymywały szereg nietrafionych, bądź niepełnych diagnoz. Począwszy od ADHD, zaburzeń lękowych, poprzez depresję, zaburzenia odżywiania, zaburzenia obsesyno-kompulsyjne kończąc na zaburzeniach osobowości, chorobie afektywnej dwubiegunowej czy schizofrenii. Niektóre z tych zaburzeń faktycznie rozwinęły się  m.in. w związku z brakiem diagnozy całościowych zaburzeń rozwoju i brakiem odpowiedniego wsparcia na wcześniejszych etapach życia.

Jakiego wsparcia szukać? 

Przede wszystkim rozpocząć od zdobycia wiedzy na temat Zespołu Aspergera. Polecam zajrzeć na blog Dziewczyna w spectrum prowadzonym przez Ewę Furgał, która otrzymała diagnozę zespołu Aspergera w wieku 36 lat. Poza tym coraz więcej jest literatury polskojęzycznej na temat Zespołu Aspergera u dziewcząt.

Kilka tytułów, które mogę przytoczyć to:

  • „(Sekretna) Księga Asperdzieciaka” J.Cook O’Toole  zwłaszcza dla nastolatków ale i ich rodziców.
  • „Aspergergirls Siła kobiet z zepołem Aspergera” R.Simone.
  • „Asperger. Życie w dwóch światach” Ch. Preissmann.
  • „Kobiety i dziewczyny ze spectrum autyzmu” S.Hendrickx.

Jeśli podejrzewasz Zespół Aspergera u siebie lub Twojej córki ważna jest rzetelna diagnoza. Najlepiej  diagnoza wykonana przez zespół diagnostyczny -minimum psychiatrę i psychologa. Warto udać się do miejsca gdzie zespół ma doświadczenie w diagnozie dziewcząt. Obecnie dr Somer Bishop z University od California wraz z  dr Agnieszką Rynkiewicz z Uniwersytetu Rzeszowskiego pracują nad stworzeniem narzędzia diagnostycznego, które uwzględni różnice płciowe w autyzmie.

Gdy zostanie postawiona diagnoza Zespołu Aspergera lub innych zaburzeń w spectrum autyzmu, w zależności od wieku i potrzeb niezbędne będzie wprowadzenie oddziaływań terapeutycznych. Młodsze dziewczęta ( mniej więcej do 10 roku życia) zwykle korzystają z terapii integracji sensorycznej, która ma wesprzeć w radzeniu sobie z trudnościami sensorycznymi oraz treningów umiejętności społecznych, na których w grupie uczą się i doskonalą konkretne umiejętności społeczne. Starsze dziewczęta i kobiety zwykle korzystają z pomocy psychoterapeuty oraz grup wsparcia.

Ważna  jest również psychoedukacja rodzica w zakresie funkcjonowania dziecka z Zespołem Aspergera. Rodzic, który rozumie i akceptuje zachowania własnego dziecka jest najważniejszym dla niego wsparciem. Czasami, aby pogodzić się z diagnoza dziecka, rodzic sam potrzebuje skorzystać z konsultacji u specjalisty.  Obecnie istnieją też grupy wsparcia, jak również szkolenia i warsztaty dla rodziców dzieci z Zespołem Aspergera.

Moje doświadczenie pokazuje, iż kluczowe jest aby dziewczyna wiedziała o diagnozie Zespołu Aspergera. Tak jak już wspominałam wcześniej ona czuje, że  nie rozumie tak jak inne dziewczyny niuansów w relacjach. Diagnoza uwalnia od obwiniania się o swoje relacyjne niepowodzenia. Daje wyjaśnienie dlaczego tak jest, a także pokazuje, że jest więcej dziewczyn z podobnymi trudnościami. Pewna ośmiolatka, która dowiedziała się o diagnozie Zespołu Aspergera powiedział mi niedawno „smutno mi, że jestem inna od koleżanek, ale rozumiem już dlaczego tak mam i się już nie martwię”.

Literatura:
„Dziewczyny w spektrum autyzmu. Doświadczenia i wyzwania” E.Furgał w: „Terapia Specjalna Dzieci i Dorosłych” nr 6 kwiecień/maj 2019
„(Sekretna) Księga Asperdzieciaka” J.Cook O’Toole. Wyd.Uniwersytetu Jagiellońskiego, Karków 2018. 

fot. www.freeimages.com 

 

Print Friendly, PDF & Email
Julita Kulik